MDMA-gebruik neemt toe onder jongeren als middel om te socialiseren: welke gevaren schuilen hierin?

Sinds de pandemie ons leven binnenstormde, is de manier waarop jongeren met elkaar omgaan radicaal veranderd . Met gesloten nachtclubs, tot een minimum beperkte bijeenkomsten en isolatie als norm, werden sociale contacten tussen jongeren ingrijpend beïnvloed .

Vandaag de dag, in het post-Covid-tijdperk, is een van de meest zichtbare gevolgen van die isolatie het gebruik van middelen zoals MDMA (ecstasy) om sociale contacten in de vrije tijd te bevorderen. Deze sociale realiteit brengt niet alleen nieuwe vormen van interactie aan het licht, maar roept ook ernstige zorgen op over het risico op gendergerelateerd geweld in deze contexten, vanwege de effecten van de stof zelf.

Over het algemeen is het drugsgebruik onder jongeren de afgelopen jaren aanzienlijk toegenomen. Volgens het Werelddrugsrapport van de Verenigde Naties uit 2024 gebruikten meer dan 296 miljoen mensen drugs in 2021, een stijging van 23% ten opzichte van het voorgaande decennium.

In Spanje bevestigen gegevens van het Europees Agentschap voor Drugs en Drugsverslaving (EMCDDA ) (2023) deze trend. MDMA is met name de vijfde meest gebruikte drug onder jongeren geworden, met een prevalentie van 3,1%. Op Europees niveau weerspiegelt de toename in de MDMA-productie innovatieve tactieken en een groeiende wereldwijde vraag. Het is , na cocaïne, de op één na meest gebruikte illegale stimulant in Europa , volgens het Europees Drugsrapport van 2026.

Het bevordert empathie en welzijn.

Maar waarom specifiek ecstasy? In tegenstelling tot andere drugs veroorzaakt MDMA geen bewustzijnsverlies, maar juist een verhoogd bewustzijn van persoonlijke relaties en een sterk gevoel van welzijn. Zoals experts uitleggen , versterkt deze stof empathie, emotionele verbondenheid en extraversie. Met andere woorden, het maakt het makkelijker om te praten, je open te stellen, te dansen en contact te maken met anderen.

Voor een generatie die na de pandemie gekenmerkt wordt door sociale angst, kan de belofte van een “chemisch hulpmiddel” om te ontspannen en plezier te hebben enorm aantrekkelijk zijn .

In een onderzoek dat we onder jonge Spanjaarden uitvoerden, presenteerden we overtuigende gegevens: 73% van de respondenten gaf aan dat MDMA hen hielp hun verlegenheid te overwinnen, 66% meldde een intens gevoel van welzijn en meer dan de helft beweerde dat de stof hen een aanzienlijke energieboost gaf. Bovendien meldde 42% van de deelnemers dat MDMA hun libido verhoogde, een perceptie die onder de ondervraagde vrouwen zelfs opliep tot 81%.

Deze gegevens moeten echter met de nodige voorzichtigheid worden bekeken. De emotionele euforie en het toegenomen zelfvertrouwen die ecstasy met zich meebrengt, zijn niet onschadelijk. Integendeel, ze kunnen kwetsbare situaties creëren, vooral op plekken zoals nachtclubs of feesten waar de sociale controle minder is en alcohol wordt gemengd met andere drugs.

Sterker nog, diverse studies waarschuwen voor het verband tussen middelengebruik en seksueel geweld. Het Noctámbul@s Observatorium (2018) gaf aan dat meer dan de helft van de geïnterviewde vrouwen seksueel geweld had meegemaakt in uitgaansgelegenheden en dat alcohol- en drugsgebruik nog steeds door daders als rechtvaardiging wordt gebruikt.

De entactogene effecten van MDMA, zoals een verhoogd empathisch vermogen en emotionele openheid, kunnen juist leiden tot ongewenst fysiek contact, vooral als de interpretatie van toestemming verkeerd is, waarschuwt een rapport dat onderdeel uitmaakt van het Noctámbul@s-onderzoek. Het risico schuilt niet in de stof zelf, maar in het gebruik ervan binnen een context die nog steeds gekenmerkt wordt door genderongelijkheid en patriarchale dynamiek.

Mogelijke oplossingen vanuit het maatschappelijk werk

Vanuit het perspectief van maatschappelijk werk brengt deze realiteit urgente en complexe uitdagingen met zich mee. Het gaat niet simpelweg om het voorkomen van middelengebruik door middel van een bestraffende of moralistische aanpak, maar veeleer om te begrijpen welke emotionele, sociale of relationele behoeften – al is het maar tijdelijk – door het gebruik van middelen worden vervuld.

Vanuit dit perspectief kunnen we pleiten voor het creëren van veilige sociale ruimtes waar jongeren zichzelf kunnen uiten, contact kunnen leggen met anderen en zich onderdeel van een groep kunnen voelen zonder hun toevlucht te nemen tot drugsgebruik. Dit houdt in dat we gemeenschapsgerichte strategieën voor schadebeperking ontwerpen, gezonde vrijetijdsbesteding bevorderen en vanaf de adolescentie vaardigheden voor emotioneel management stimuleren.

Tegelijkertijd moet deze interventiestrategie op alle niveaus een feministisch en genderperspectief integreren. Er zijn aanwijzingen dat MDMA-gebruik de kwetsbaarheid van vrouwen voor seksueel geweld in vrijetijdsomgevingen kan vergroten.

Interventies kunnen niet neutraal zijn: ze moeten erkennen hoe structurele ongelijkheden een rol spelen in relaties tussen mannen en vrouwen en hoe deze worden versterkt in omgevingen waar toestemming onduidelijk is en genderstereotypen blijven bestaan.