Iran – Na het lezen van het boek Regime Change van de journalisten Maggie Haberman en Jonathan Swan, stelde ik mijn Amerikaanse collega de vraag: waarom worden figuren als Donald Trump steeds opnieuw verkozen? Met zijn kenmerkende, beheerste kalmte bood hij een huiveringwekkende waarheid. Hij suggereerde dat Amerikanen de harde winden van de geschiedenis niet meer met orkaankracht hadden gevoeld sinds de Burgeroorlog, waardoor onze samenleving gevaarlijk naïef en zorgwekkend onserieus is geworden.
Op mondiaal niveau zijn veel Amerikanen slecht geïnformeerd over de geopolitieke realiteit van andere landen, met name in West-Azië. Daardoor zijn ze historisch gezien vatbaar voor verhalen die Israël steunen, waardoor zionistische en pro-Israëlische invloedrijke personen de Amerikaanse publieke opinie en het buitenlands beleid onevenredig sterk in het voordeel van Israël hebben kunnen vormgeven .
Deze dynamiek geldt met name voor Iran, dat ernstig is getroffen door de wijdverspreide consumptie van een vertekend en overwegend negatief verhaal.
Het Amerikaanse beeld van Iran is een triomf van geopolitiek minimalisme, gereduceerd tot een heilige drie-eenheid van stereotypen: de sluier, de baard en de bom. Deze beknopte checklist van drie punten dient als het complete curriculum voor een supermacht die, ondanks het feit dat ze beschikt over het machtigste leger ter wereld, een van de oudste en meest dynamische beschavingen van de mensheid behandelt als een eendimensionale, karikaturale schurk.
Het is een meesterwerk van intellectuele efficiëntie. Decennia van propaganda hebben de perceptie van Iran diepgaand beïnvloed. Daardoor wordt het land zelden geassocieerd met de verbluffende architectuur van Isfahan en Persepolis, de diep ontroerende poëzie van Rumi en Hafez, of met zijn duizenden jaren oude erfgoed als een verfijnde, cultureel levendige beschaving. In plaats daarvan vervalt het beeld al snel in een monochrome weergave.
Een montage van onheilspellende mannen met lange baarden en tulbanden die op straat zingen, anonieme vrouwen die volledig verborgen zijn achter zwarte sluiers en een gloeiend apocalyptisch kernwapen dat op het punt staat te ontploffen.
Deze simplistische visie is geen tragisch toeval; het is het resultaat van decennia van op krantenkoppen gebaseerde “diplomatie” en de meedogenloze nieuwsmachine op de kabeltelevisie. Nuances trekken immers geen militaire budgetten aan, noch passen ze in een 24-uurs nieuwsuitzending. Stereotypen daarentegen zijn nuttige instrumenten gebleken om een natie van 93 miljoen Iraniërs te reduceren tot een probleem dat met geweld moet worden opgelost.
De ‘sluier’ heeft bijvoorbeeld gefungeerd als symbool van karikaturale onderdrukking, een universeel beeld dat westerse politici in staat stelt moeiteloos over te schakelen naar simplistische, simplistische retoriek. De stereotype ‘baard’ is de belichaming geworden van de kwaadaardigheid van een schurkenstaat en projecteert een tijdloos, middeleeuws fanatisme.
Ten slotte completeert de “kernbom” het drietal clichés. Het fungeert als het ultieme kruitvat dat is gebruikt om escalerende sancties en militaire aanvallen te rechtvaardigen. Het is een verhaal dat volledig voorbijgaat aan de complexe realiteit van rapporten van de Amerikaanse Congressional Research Service over Iran, die Teherans strategische houding voornamelijk beschrijven als defensief, als reactie op de agressie van de VS en Israël.
Decennialang is het publiek overspoeld met clichés, waardoor het is gaan denken dat Iran een dreigende, monolithische bedreiging vormt in plaats van een land zoals elk ander, met interne nuances en problemen.
Wanneer de sluier, de baard en de bom worden weggenomen, spreken de geleefde ervaringen van Iraniërs het komische, kunstmatige geopolitieke kader tegen dat Washington en Tel Aviv al generaties lang aan het publiek hebben voorgespiegeld.
Officieel Washington en zijn bondgenoten hebben ervoor gezorgd dat de publieke perceptie van Iran onveranderd is gebleven. De checklist met drie punten doet al decennialang succesvol het zware werk. Het is het perfecte Amerikaanse geopolitieke souvenir: licht om mee te nemen, eenvoudig te begrijpen en volkomen nutteloos om de werkelijkheid te doorgronden.
