Het is niet de maan, maar de zon: hoe extreme hitte crimineel gedrag beïnvloedt.

Al sinds de oudheid wordt aan de volle maan in de volksmond het vermogen toegeschreven om menselijk gedrag te beïnvloeden en gewelddadige impulsen te ontketenen. Het woord “lunatic” (maanziek) vindt hier zelfs zijn oorsprong. Wetenschappelijk onderzoek heeft echter geen sluitend bewijs gevonden dat dit rotsachtige hemellichaam ons gedrag beïnvloedt.

Het is niet de maan, maar de zon: Waar we wel empirisch bewijs vinden, en steeds sterker bewijs, is in het verband tussen hoge temperaturen en toenemend geweld. Het is niet de maan waar we ons zorgen over moeten maken. Het is de zon.

Warmte als trigger: wat de wetenschap zegt

Recente studies naar de relatie tussen temperatuur en criminaliteit hebben zowel onthullende als verontrustende resultaten opgeleverd. Een meta-analyse, gepubliceerd in Environmental Health Perspectives , die studies analyseerde die tussen 1946 en 2023 zijn gepubliceerd, concludeerde dat hoge temperaturen consistent verband houden met hogere criminaliteitscijfers, met name geweldsdelicten. In Finland verklaarde de omgevingstemperatuur 10% van de variantie in het aantal geweldsdelicten gedurende meer dan een decennium, met een toename van 1,7% voor elke extra graad Celsius.

Uit een ander onderzoek onder 44 Amerikaanse steden tussen 2005 en 2022 bleek dat het risico om slachtoffer te worden van een misdrijf bijzonder hoog was op locaties waar de temperaturen afweken van hun historische waarden.

Hoe kunnen deze bevindingen worden verklaard? Enerzijds stelt de temperatuur-agressiehypothese dat hitte fysiologische stress veroorzaakt die de prikkelbaarheid vergroot, de zelfbeheersing vermindert en impulsiviteit opwekt. Anderzijds suggereert de routineactiviteitentheorie dat mensen bij warm weer vaker naar buiten gaan, hun gewoonten veranderen en de kans op ontmoetingen tussen potentiële agressors en potentiële slachtoffers vergroten.

Verre van elkaar uit te sluiten, werken beide mechanismen waarschijnlijk parallel.

Huiselijk geweld: de privéruimte is niet veiliger

De effecten van hitte beperken zich niet tot openbare ruimtes. Huiselijk geweld, en met name gendergerelateerd geweld, vertonen een goed gedocumenteerd seizoenspatroon. In de Verenigde Staten constateerde het Bureau of Justice Statistics dat de percentages partnergeweld in de zomer (12%) aanzienlijk hoger liggen dan gedurende de rest van het jaar.

In Spanje zijn de cijfers bijzonder veelzeggend. Volgens gegevens van het Ministerie van Gelijkheid is er een aanhoudend seizoenspatroon: de maanden met de hoogste concentratie slachtoffers zijn de zomer en de kerstvakantie. Deze dubbele seizoensgebondenheid – zomer en kerst – onthult iets cruciaals: het gaat niet alleen om de hitte (of de kou), maar ook om het gedwongen samenleven. Vakanties betekenen meer tijd die slachtoffer en dader samen doorbrengen, een grotere isolatie van de vrouw van haar sociale netwerk en mogelijk extra financiële problemen.

Het is in elk geval essentieel om een ​​fundamenteel punt te benadrukken: hitte “schept” geen daders. Gendergerelateerd geweld is een structureel probleem, geworteld in machtsverhoudingen en controlemechanismen. Hoge temperaturen kunnen wel de kans vergroten dat een potentiële agressor de controle over zijn of haar impulsen verliest. De omgevingsfactor fungeert als een trigger, niet als een oorzaak.

De schaduw van klimaatverandering

Als er een verband bestaat tussen temperatuur en geweld, voegt klimaatverandering een zorgwekkende dimensie toe aan dit beeld. Een studie die in 2020 in Environmental Research Letters werd gepubliceerd , combineerde statistische misdaadmodellen met 42 wereldwijde klimaatmodellen en voorspelde dat de Verenigde Staten tussen 2020 en 2099 te maken zouden kunnen krijgen met 2,3 tot 3,2 miljoen extra geweldsdelicten, afhankelijk van het scenario voor de uitstoot van broeikasgassen.

Criminaliteit, net als zoveel andere gevolgen van de opwarming van de aarde, is niet neutraal wat betreft gelijkheid: het treft vooral degenen die al in een achterstandspositie verkeren. Regio’s met een grotere sociale kwetsbaarheid, minder toegang tot airconditioning en dichter bevolkte stedelijke gebieden – de zogenaamde stedelijke ‘hitte-eilanden’ – zullen dit effect het meest intens ondervinden.

Het ‘goede’ nieuws is dat deze projecties gevoelig zijn voor het emissiescenario. Dezelfde modellen laten zien dat het beperken van de opwarming tot 1,5 °C (de drempel van het Akkoord van Parijs) aanzienlijk minder schade zou veroorzaken dan een scenario met onbeperkte emissies. Met andere woorden, elke tiende graad die wordt vermeden, beschermt niet alleen gletsjers en ecosystemen, maar kan ook levens redden in de meest kwetsbare buurten van onze steden.

 

Voorbij de maanmythe

De maan, met al haar poëtische en symbolische betekenis, verandert de misdaadstatistieken niet. Stijgende wereldwijde temperaturen doen dat wel. Bewijs verzameld gedurende decennia van criminologisch, epidemiologisch en psychologisch onderzoek schetst een duidelijk beeld: extreme hitte verhoogt agressie in de openbare ruimte, vergroot het risico op huiselijk geweld en dreigt, met de komst van klimaatverandering, een belangrijke veiligheidsfactor te worden.

Inzicht in deze patronen kan ons helpen effectiever overheidsbeleid te ontwerpen: het versterken van de dienstverlening aan slachtoffers van gendergerelateerd geweld tijdens de zomermaanden, het verhogen van de politieaanwezigheid op momenten en plaatsen met een groter risico, of het integreren van de klimaatvariabele in modellen voor misdaadpreventie.