DSA: Na de crisis in Ceuta moet Europa leren zijn digitale grenzen te beschermen.

De Europese Unie beschikt over alle benodigde instrumenten DSA om hybride algoritmische aanvallen te bestrijden.

DSA De voormalige Europese Commissaris voor de Interne Markt wijst op mogelijkheden die president Ursula von der Leyen tot nu toe verrassend genoeg over het hoofd heeft gezien.

Tussen 30 en 31 juli 2026 staken tussen de 50.000 en 60.000 mensen in slechts enkele uren de grens over tussen Marokko en de Spaanse enclave Ceuta. Meer dan 70 mensen kwamen daarbij om het leven. Dit is niet zomaar een migratie-incident. Het is de eerste grootschalige hybride algoritmische aanval die is uitgevoerd tegen een buitengrens van de Europese Unie. Kortom, het laat zien dat gerichte desinformatie nu, in minder dan 24 uur, een menselijke en politieke impact kan hebben die gelijkwaardig is aan die van een militaire operatie.

We waren al bekend met de “migrantenoorlog” die Minsk en Moskou sinds 2021 voeren aan de grenzen van Polen, Litouwen en Finland. Vandaag de dag worden we geconfronteerd met versie 2.0: sneller, besmettelijker, wijdverspreider en moeilijker toe te schrijven. Het is onze collectieve verantwoordelijkheid om hier onmiddellijk de juiste lessen uit te trekken.

Wat we weten, wat we moeten weten

De vastgestelde feiten schetsen een beeld van een inmiddels al te bekend patroon. Een opzettelijk verdraaide interpretatie van een uitspraak van het Spaanse Hooggerechtshof (volgens welke zwemmen zou garanderen dat men niet gedeporteerd zou worden, of zelfs dat de verblijfsstatus zou worden geregulariseerd) werd verspreid, vergezeld van een gerucht met een specifieke datum: de grens zou woensdagavond om 22:00 uur opengaan. Al op 27 juli deelde een Facebookgroep, “Hraga Ceuta”, met meer dan 20.000 leden, Google Maps met zwemafstanden rond de Tarajal-dam, benodigde uitrusting, routes en inzamelingsacties. TikTok, WhatsApp en Instagram deden de rest.

Wat we niet weten, maar wat essentieel is, is oneindig veel belangrijker: we weten niets over de meetmethoden voor de verspreiding van deze inhoud. 

Hoeveel weergaven? Wat is het geografische bereik? Wat is de verspreidingscurve? Welke accounts hebben het gepromoot? In hoeverre spelen algoritmische versterking, bots en oprechte, wanhopige viraliteit een rol? 

Geen enkel platform heeft commentaar gegeven op de kwestie. Er is geen formeel verzoek om toegang tot gegevens openbaar gemaakt.

Ceuta is de eerste grootschalige, algoritmische hybride aanval die is uitgevoerd tegen een buitengrens van de Europese Unie.

Thierry Breton

In september 2024 werd een soortgelijke “TikTok-hype” voorafgegaan door een video met meer dan 500.000 weergaven, 8.500 likes en 1.200 shares, die destijds duizenden aanvragers had gemobiliseerd. Tweeëntwintig maanden later, hoewel de exacte cijfers onbekend zijn, stonden er tien keer zoveel mensen aan de grens. Dit verschil moet worden verklaard. Het kan niet onverklaard blijven.

Daarom lijkt het vandaag de dag essentieel om een ​​grondig, onafhankelijk en openbaar onderzoek uit te voeren. 

Je moet vijf vragen beantwoorden: Wie is het gerucht begonnen? Wie heeft het versterkt? Volgens welke algoritmische logica? Met welke proxyservers, mogelijk staatsgestuurde? Waarom hebben de aanbevelingssystemen van grote platforms in dit geval meer aandacht aan deze inhoud besteed in plaats van deze te beperken? 

Zonder deze antwoorden gaan we blindelings verder, de confrontatie aangaand met een dreiging die bovendien snel leert.

Een “gedachte-experiment”: zou de algoritmische lawine in Ceuta mogelijk zijn geweest in een ruimte die volledig gereguleerd werd door de DSA?

Laten we de vraag direct stellen, want dat is leerzaam. Wat als dit mechanisme was toegepast in een informatieomgeving waar Europese regelgeving, zoals de DSA, van kracht was? ¹ Zouden we hetzelfde hebben meegemaakt als ze volledig waren doorgevoerd?

Mijn overtuiging is duidelijk: nee. Niet omdat de DSA die content censureerde . Dat kan en wil ze niet, en daarin schuilt juist haar waarde. We wilden geen Chinese firewall bouwen, noch het Russische Roskomnadzor, noch de logica van totale platformimmuniteit die in de Verenigde Staten heerst sinds Sectie 230, noch de grijze gebieden die de meeste andere staten buiten de Unie laten floreren door het ontbreken van een regelgevend kader. We wilden een derde, Europees model: een model van bindende transparantie en voorafgaande verantwoording voor grote platformen.

Concreet zouden drie artikelen van de DSA van toepassing zijn geweest.

Artikel 34 vereist dat grote platformen de systemische risico’s beoordelen die hun diensten vormen voor het maatschappelijk debat, de openbare veiligheid en de integriteit van democratische processen. Een toestroom van mensen naar de grens, veroorzaakt door een rondcirculerend gerucht, valt ongetwijfeld in deze categorie. 

Artikel 35 verplicht hen om evenredige maatregelen te nemen om de gevolgen te beperken, zoals: het aanpassen van aanbevelingssystemen, het algoritmisch beperken van de hoeveelheid kennelijk misleidende inhoud, of het gebruik van mechanismen om de verspreiding ervan tegen te gaan.

De soevereiniteit van Europa begint met de controle over de informatiegrens.

Thierry Breton

Artikel 36 geeft de Commissie de mogelijkheid een crisisresponsmechanisme te activeren, dat platformen verplicht hun moderatiebeslissingen in realtime te documenteren en te corrigeren. 

Hieraan moet artikel 40 worden toegevoegd, dat geaccrediteerde onderzoekers toegang tot gegevens verleent, en artikel 15, dat de indiening van transparantierapporten vereist.

Dit alles zou de Marokkanen van Fnideq er niet van hebben weerhouden de hoop te koesteren Europa te bereiken. Maar het zou de manipulatie wel traceerbaar, twijfelachtig en kostbaar hebben gemaakt voor de daders. Het is dit verschil – tussen een structureel ondoorzichtige informatiestroom en een structureel verantwoorde – dat de Europese digitale democratische soevereiniteit vandaag de dag definieert. 

Wij houden de instrumenten van onze macht in onze handen.

Dit is een belangrijke les, die helemaal niet abstract is, en het is aan de Commissie en de Europese autoriteiten om deze bekend te maken aan alle burgers die willen begrijpen en controleren wat er aan onze grenzen gebeurt.

Deze vraag naar duidelijkheid begon zich op 11 december 2024 te vertalen in concrete maatregelen, toen de Commissie als eerste plenaire maatregel van haar tweede zittingsperiode een mededeling aannam over de bestrijding van de instrumentalisering van migratie als hybride dreiging en de versterking van de buitengrenzen. Ursula von der Leyen herinnerde hier terecht aan het begin van haar zittingsperiode. 

Deze mededeling was een reactie op de druk die Belarus uitoefende aan de grenzen van Polen en Finland. Tegenwoordig moet deze worden bijgewerkt om de algoritmische dimensie van de dreiging erin te verwerken. 

De vijand is niet langer alleen degene die migranten fysiek tegen een hek duwt; het is ook degene die informatiestromen naar kwetsbare bevolkingsgroepen stuurt.

Drie acties die onmiddellijk moeten worden ondernomen.

Implementeer zonder uitstel Verordening 2024/1359 van het Global Compact for Migration. 

Deze verordening, die op 12 juni 2026 volledig in werking is getreden en die door het Europees Parlement van Manfred Weber, Roberta Metsola en Ursula von der Leyen is verdedigd en door het Europees Comité van Giorgia Meloni is onderschreven als een noodzakelijke eerste stap, is juist voor dit soort situaties ontworpen. 

Artikel 1, lid 4, punt (b), definieert instrumentalisering als de situatie waarin “een derde land of een vijandige niet-statelijke actor de beweging van onderdanen van derde landen naar de buitengrenzen aanmoedigt of faciliteert”, met als doel een lidstaat te destabiliseren en mogelijk de essentiële functies ervan in gevaar te brengen. Ceuta valt ongetwijfeld onder deze definitie. 

De vijand is niet langer alleen degene die migranten fysiek tegen een hek duwt; het is ook degene die informatiestromen naar kwetsbare bevolkingsgroepen stuurt.

Thierry Breton

De vraag luidt derhalve in precieze juridische termen: Heeft Spanje de Commissie formeel verzocht een situatie van instrumentalisering te beoordelen, of is het van plan dit te doen? Heeft de Commissie de in artikel 2 bedoelde beoordeling ingezet? Is er een uitvoeringsbesluit van de Raad voorgesteld om de uitzonderlijke en solidariteitsmaatregelen te activeren? 

Tegelijkertijd voorziet Verordening 2024/1351 in een verplicht solidariteitsmechanisme (herplaatsingen, financiële bijdragen, operationele steun) waarvan Spanje ten volle zou moeten profiteren. Frontex, waarvan het mandaat is versterkt, speelt hierin ook een belangrijke rol. 

Een Europese verordening die wordt geprezen maar niet wordt toegepast bij de eerste serieuze test, is geen verordening, maar een schijnvertoning. De Europese Raad moet de komende weken een objectief en onpartijdig rapport eisen.

Maak gebruik van de DSA waar deze dekking kan en moet bieden.

Het is belangrijk om hier precies te zijn, aangezien de DSA niet beoogt te reguleren wat er in de Marokkaanse informatiespace gebeurt vanuit Marokkaans perspectief. De reikwijdte ervan, zoals gedefinieerd in artikel 2, heeft betrekking op intermediaire diensten die worden aangeboden aan ontvangers die zich in de Europese Unie bevinden.

Meta, TikTok en X zijn bijvoorbeeld grootschalige aangewezen platformen met vestigingen en wettelijke vertegenwoordigers in de Europese Unie; Ceuta is Europees grondgebied; de crisis had directe gevolgen voor de openbare orde in een lidstaat en resulteerde in meer dan 70 doden. De betreffende inhoud was breed toegankelijk vanuit de Europese Unie, met name voor Marokkaanse diaspora’s die in Spanje, Frankrijk, België en Nederland wonen. 

Op basis van deze uitgangspunten kunnen, indien nodig, drie maatregelen worden geactiveerd. 

Artikel 34 stelt dat platformen bij hun systeemrisicobeoordelingen uiterlijk in 2026 rekening moeten houden met het risico dat hun aanbevelingssystemen genereren voor de openbare veiligheid in de Unie, namelijk een versterking van inhoud die aanzet tot massale grensoverschrijdingen, zelfs wanneer het voornaamste publiek – maar niet het secundaire – van buiten Europa komt. 

Op grond van artikel 40 moet de Commissie geaccrediteerde onderzoekers onverwijld toegang verlenen tot gegevens over de verspreiding binnen de Unie van inhoud die verband houdt met dit incident tussen 20 juli en 2 augustus. Dit is een essentiële voorwaarde voor het uitvoeren van een grondig onderzoek. 

We betalen onze partners om hun fysieke grenzen te bewaken. Nu moeten we eisen dat ze ook hun informatiegrenzen bewaken.

Thierry Breton

Artikel 36 maakt het bovendien mogelijk het crisisresponsmechanisme te activeren wanneer een crisis de openbare veiligheid in de Unie ernstig bedreigt, wat hier duidelijk het geval is. Stilzwijgen over deze kwesties is onaanvaardbaar. Als de Commissie wil laten zien dat zij in staat is de Europese belangen te verdedigen, moet zij onmiddellijk actie ondernemen.

Om de Unie te voorzien van een expliciete doctrine voor algoritmische hybride respons 

Deze doctrine moet drie niveaus omvatten: technische autoriteit, een gefaseerde diplomatieke reactie en bestaande instrumenten van economische dwang (cybersancties, instrumenten ter bestrijding van dwang). We weten hoe we dit moeten doen in het geval van cyberaanvallen sinds 2017; het is tijd om dit ook te doen bij informatieaanvallen met het oog op migratie.

Wat we van onze partners in het Zuiden moeten eisen

De Europese Unie kent Marokko in het kader van migratiesamenwerking voor de periode 2021-2027 ongeveer € 500 miljoen toe, waarvan € 152 miljoen is toegezegd voor 2023. Deze samenwerking is nuttig en moet worden voortgezet. Vanaf nu moet deze echter wel vergezeld gaan van duidelijke, overeengekomen voorwaarden die in een contract zijn vastgelegd.

We betalen onze partners om hun fysieke grenzen te bewaken. Nu moeten we eisen dat zij ook hun informatiegrenzen bewaken. In de praktijk houdt dit drie verplichtingen in, die in toekomstige overeenkomsten moeten worden opgenomen: de effectieve ontmanteling van digitale smokkelnetwerken die vanuit hun grondgebied opereren, met de eis dat de resultaten meetbaar zijn; snelle gerechtelijke samenwerking met betrekking tot geïdentificeerde accounts en infrastructuur; en de invoering van een regelgevingskader voor content, geïnspireerd op de DSA, met transparantie bij verwijderingen en samenwerking met de Commissie. Dat is de realiteit. Een grens wordt niet slechts van één kant bewaakt. Dat geldt ook voor een informatiegrens.

Soevereiniteit of onmacht

Deze crisis is niet zomaar uit de lucht komen vallen. 

De samenloop van omstandigheden tussen de lawine van 31 juli en diverse vijandige signalen van de Trump-administratie aan het adres van Ceuta en Melilla, of de hervatting van de Spaanse diplomatieke kanalen in Algiers, doet ons afvragen of er sprake is geweest van inmenging.

In plaats van te speculeren over mogelijke verantwoordelijkheid – of die nu Amerikaans, Russisch, gelieerd aan reactionaire internationale netwerken of georganiseerde misdaad is – zouden onze medeburgers moeten begrijpen dat ze democratische middelen hebben om de feiten te achterhalen en kunnen eisen dat de autoriteiten die zo snel mogelijk gebruiken.

Alleen onderzoek kan dat bewijzen. En als dat bewezen wordt, zal blijken dat onze democratische principes niet alleen betere bescherming bieden, maar ook effectiever zijn.

Ceuta is een teken. Het vertelt ons drie dingen. Ten eerste dat de grens van de 21e eeuw zowel fysiek als informationeel is, en dat de veiligheid van het ene niet gegarandeerd kan worden zonder de veiligheid van het andere. 

Het is tijd om te bewijzen dat dit model werkt, niet in theoretische debatten, maar aan de grenzen van de Unie, waar vrouwen en mannen sterven omdat een algoritme hen heeft misleid.

Thierry Breton

Bovendien beschikt Europa met de DSA en het Pact inzake migratie al over de nodige juridische instrumenten om deze situatie aan te pakken, mits deze met de snelheid worden toegepast die de dreiging vereist. 

Tot slot vertelt hij ons dat weigeren te kiezen tussen het Chinese surveillancemodel, de Amerikaanse laissez-faire en het onvermogen om actie te ondernemen geen houdbare positie is: het is juist de essentie van het Europese project.

De geest van de DSA, die wij hebben verdedigd, is die van een Europese informatieruimte die zowel vrij als gereguleerd, open en verantwoordelijk is, die vrijheden beschermt en onbuigzaam is tegenover degenen die daar misbruik van maken. 

Het is tijd om te bewijzen dat dit model werkt, niet in theoretische debatten, maar aan de grenzen van de Unie, waar vrouwen en mannen sterven omdat een algoritme hen heeft misleid.